Posted on

Γιατί το σαπούνι σκοτώνει τον κορωνοϊό

Το πλύσιμο με σαπούνι και νερό είναι μια από τις βασικές πρακτικές δημόσιας υγείας που μπορούν να επιβραδύνουν σημαντικά τον ρυθμό μιας πανδημίας και να περιορίσουν τον αριθμό των λοιμώξεων.  Alex Welsh για τους New York Times

By Ferris Jabr

  • March 13, 2020

New York Times Science

Γιατί είναι τόσο αποτελεσματικό το πλύσιμο με σαπούνι ενάντια σε μικρόβια και ιούς. 

Οι άνθρωποι συνήθως σκέφτονται το σαπούνι ως απαλό και καταπραϋντικό για το δέρμα, αλλά από την οπτική των μικροοργανισμών, είναι συχνά εξαιρετικά καταστρεπτικό.

Μια σταγόνα συνηθισμένου σαπουνιού αραιωμένου σε νερό αρκεί για να διασπάσει και να σκοτώσει πολλούς τύπους βακτηρίων και ιών, συμπεριλαμβανομένου του νέου κορωνοϊού που κυκλοφορεί αυτή τη στιγμή στον πλανήτη.

Το μυστικό της εντυπωσιακής δύναμης του σαπουνιού είναι η υβριδική του δομή.

Το σαπούνι αποτελείται από μόρια που έχουν το σχήμα ακίδων, καθένα από τα οποία έχει μια υδρόφιλη κεφαλή – συνδέεται εύκολα με νερό – και μια υδρόφοβη ουρά, η οποία απομακρύνει το νερό και προτιμά να συνδέεται με έλαια και λίπη.

Αυτά τα μόρια, όταν αιωρούνται στο νερό, εναλλάσσονται εναλλάξ ως μοναχικές μονάδες, αλληλεπιδρούν με άλλα μόρια στο διάλυμα και συναρμολογούνται σε μικρές φυσαλίδες που ονομάζονται μικκύλια, με κεφαλές στραμμένες προς τα έξω και ουρές τοποθετημένες μέσα.

Ορισμένα βακτήρια και ιοί έχουν λιπιδικές μεμβράνες που μοιάζουν με διπλά στρωματοποιημένα μικκύλια με δύο ζώνες υδρόφοβων ουρών μεταξύ δύο δακτυλίων υδρόφιλων κεφαλών. Αυτές οι μεμβράνες είναι γεμάτες με σημαντικές πρωτεΐνες που επιτρέπουν στους ιούς να μολύνουν τα κύτταρα και να εκτελούν ζωτικά καθήκοντα που κρατούν τα βακτήρια ζωντανά. Τα παθογόνα που είναι τυλιγμένα σε λιπιδικές μεμβράνες περιλαμβάνουν κοροναϊούς, H.I.V., τους ιούς που προκαλούν ηπατίτιδα Β και C, έρπητα, Έμπολα, Ζίκα, δάγκειο και πολλά βακτήρια που προσβάλλουν τα έντερα και την αναπνευστική οδό.

Όταν πλένετε τα χέρια σας με σαπούνι και νερό, περιβάλλετε τους μικροοργανισμούς στο δέρμα σας με μόρια σαπουνιού. Οι υδρόφοβες ουρές των ελεύθερων μορίων σαπουνιού προσπαθούν να αποφύγουν το νερό. Κατά τη διαδικασία, σφηνώνονται στην λιπιδική μεμβράνη ορισμένων μικροβίων και ιών και το διαρρηγνύουν.

“Δρουν σαν λοστοί και αποσταθεροποιούν όλο το σύστημα”, δήλωσε ο καθηγητής Pall Thordarson, επικεφαλής του τμήματος Χημείας στο Πανεπιστήμιο της Νέας Νότιας Ουαλίας. Οι βασικές πρωτεΐνες διαχέονται από τις μεμβράνες που έχουν υποστεί ρωγμές στο περιβάλλον νερό, σκοτώνουν τα βακτήρια και καθιστούν τους ιούς άχρηστους.

Το σαπούνι αποτελείται από μόρια που έχουν το σχήμα ακίδων, καθένα από τα οποία έχει μια υδρόφιλη κεφαλή – συνδέεται εύκολα με νερό – και μια υδρόφοβη ουρά, η οποία απομακρύνει το νερό και προτιμά να συνδέεται με έλαια και λίπη. Από:  Jonathan Corum and Ferris Jabr. New York Times Science

 Σε αλληλεπίδραση, μερικά μόρια σαπουνιού διαταράσσουν τους χημικούς δεσμούς που επιτρέπουν στα βακτηρίδια, τους ιούς και την  βρωμιά να κολλήσουν στις επιφάνειες, απομακρύνοντας  τα από το δέρμα. Τα μικκύλια μπορούν επίσης να σχηματίσουν γύρω από σωματίδια βρωμιάς και θραύσματα ιών και βακτηρίων, που τα αναστέλλουν σε πλωτούς κλωβούς. Όταν ξεπλύνετε τα χέρια σας, όλοι οι μικροοργανισμοί που έχουν υποστεί βλάβη, παγιδευτεί και σκοτωθεί από τα μόρια του σαπουνιού,  ξεπλένονται.

Γενικά, τα απολυμαντικά χειρός δεν είναι τόσο αξιόπιστα όσο το σαπούνι. Τα απολυμαντικά με τουλάχιστον 60% αιθανόλη δρουν παρόμοια, καταστρέφοντας τα βακτηρίδια και τους ιούς αποσταθεροποιώντας τις λιπιδικές μεμβράνες τους. Δεν μπορούν όμως εύκολα να αφαιρέσουν τους μικροοργανισμούς από το δέρμα. Υπάρχουν επίσης ιοί  που δεν εξαρτώνται από μεμβράνες λιπιδίων για να μολύνουν τα κύτταρα, καθώς και βακτήρια που προστατεύουν τις ευαίσθητες μεμβράνες τους με ανθεκτικές ασπίδες πρωτεΐνης και ζάχαρης. Παραδείγματα περιλαμβάνουν βακτηρίδια που μπορούν να προκαλέσουν μηνιγγίτιδα, πνευμονία, διάρροια και λοιμώξεις του δέρματος, καθώς και τον ιό της ηπατίτιδας Α, τον ιό πολιομυελίτιδας, τους ρινοϊούς και τους αδενοϊούς (συχνές αιτίες του κοινού κρυολογήματος).

Αυτά τα πιο ανθεκτικά μικρόβια είναι γενικά λιγότερο επιρρεπή στη χημική επίθεση της αιθανόλης και του σαπουνιού. Ωστόσο, ο δυναμικός καθαρισμός με σαπούνι και νερό μπορεί ακόμα να εξαλείψει αυτά τα μικρόβια από το δέρμα, γεγονός που εν μέρει οφείλεται στο γεγονός ότι το πλύσιμο των χεριών είναι πιο αποτελεσματικό από το απολυμαντικό. Το απολυμαντικό με βάση το αλκοόλ είναι μια καλή εφεδρεία όταν το σαπούνι και το νερό δεν είναι προσβάσιμα.

Σε μια εποχή ρομποτικής χειρουργικής και γονιδιακής θεραπείας, είναι ακόμα πιο θαυμάσιο το γεγονός ότι ένα κομμάτι σαπουνιού στο νερό, μια αρχαία και ουσιαστικά αναλλοίωτη συνταγή, παραμένει μια από τις πιο πολύτιμες ιατρικές επεμβάσεις. Κατά την διάρκεια μιας ημέρας, παίρνουμε κάθε είδους ιούς και μικροοργανισμούς από τα αντικείμενα και τους ανθρώπους στο περιβάλλον. Όταν αγγίζουμε χωρίς να το αντιλαμβανόμαστε τα μάτια, τη μύτη και το στόμα μας –   μια μελέτη δείχνει ότι πρόκειται για μία συνήθεια ή οποία επαναλαμβάνεται τόσο συχνά όσο κάθε δυόμισι λεπτά – προσφέρουμε δυνητικά στα επικίνδυνα μικρόβια μια πύλη εισόδου στα εσωτερικά μας όργανα.

Ως θεμέλιο της καθημερινής υγιεινής, το πλύσιμο των χεριών υιοθετήθηκε γενικά σχετικά πρόσφατα. Στη δεκαετία του 1840 ο Δρ Ignaz Semmelweis, ένας Ούγγρος γιατρός, ανακάλυψε ότι όταν οι γιατροί έπλεναν τα χέρια τους, πολύ λιγότερες γυναίκες πέθεναν μετά τον τοκετό. Εκείνη την εποχή, τα μικρόβια δεν αναγνωρίζονταν ευρέως ως φορείς ασθένειας και πολλοί γιατροί γελοιοποίησαν την ιδέα ότι η έλλειψη προσωπικής καθαριότητας θα μπορούσε να είναι υπεύθυνη για τους θανάτους των ασθενών τους. Ο κ. Semmelweis, στερήθηκε την ελευθερία του  από τους συναδέλφους του, δεσμεύτηκε σε άσυλο, όπου ξυλοκοπήθηκε σοβαρά από τους φύλακες και πέθανε από μολυσμένα τραύματα.

Η Φλωρεντία Nightingale, η αγγλίδα νοσοκόμα και στατιστικός, προώθησε επίσης το πλύσιμο των χεριών στα μέσα του 18ου αιώνα, αλλά μέχρι τις δεκαετίες του 1980 τα Κέντρα Ελέγχου και Πρόληψης Νοσημάτων εξέδωσαν τις πρώτες κατευθυντήριες γραμμές για την υγιεινή των χεριών σε παγκόσμιο επίπεδο.

Το πλύσιμο με σαπούνι και νερό είναι μια από τις βασικές πρακτικές δημόσιας υγείας που μπορούν να επιβραδύνουν σημαντικά τον ρυθμό μιας πανδημίας και να περιορίσουν τον αριθμό των μολύνσεων, αποτρέποντας μια καταστροφική υπερφόρτωση των νοσοκομείων και των κλινικών. Αλλά η τεχνική αυτή δουλεύει μόνο όταν όλοι πλένουν τα χέρια τους συχνά και σχολαστικά: Σαπουνίστε σχολαστικά, τρίψτε τις παλάμες σας, το πίσω μέρος των χεριών σας, ανάμεσα στα τα δάχτυλά σας,  γύρω από τους αντίχειρές σας.

Ακόμα και τα άτομα που είναι σχετικά μικρά και υγιή,  πρέπει να πλένουν τακτικά τα χέρια τους, ειδικά κατά τη διάρκεια μιας πανδημίας, επειδή μπορούν να διαδώσουν την ασθένεια σε εκείνους που είναι πιο ευάλωτοι.

Το σαπούνι είναι κάτι περισσότερο από ένα προσωπικό προστατευτικό και όταν χρησιμοποιείται σωστά, γίνεται μέρος ενός κοινοτικού δικτύου ασφαλείας. Σε μοριακό επίπεδο, το σαπούνι λειτουργεί με το να σπάσει τα πράγματα εκτός, αλλά στο επίπεδο της κοινωνίας, βοηθά να κρατάμε τα πάντα μαζί. Θυμηθείτε αυτό την επόμενη φορά που ίσως να έχετε την ώθηση να παρακάμψετε το νεροχύτη: Οι ζωές των άλλων ανθρώπων είναι στα χέρια σας.

ΠΗΓΗ: The New York Times

https://www.nytimes.com/2020/03/13/health/soap-coronavirus-handwashing-germs.html